کشور آلمان به دلیل صنعت بسیار پیشرفته و وضعیت رفاه بسیار مناسبی که شهروندان این کشور دارند، مقصد بسیاری از افراد برای زندگی و مهاجرت ، از سراسر جهان است. تا پایان سال 2016 در حدود 97000 ایرانی در آلمان زندگی می‌کردند ولی با این حال ایرانیان رتبه‌ی 28 را از نظر تعداد ایرانی مقیم این کشور دارند. این موضوع نشان دهنده‌ی این است که آلمان یک مقصد مهاجرتی مهم است و افراد بسیار زیادی به عنوان مهاجر در این کشور زندگی می‌کنند.

ترک‌ها و لهستانی‌ها بیشترین مهاجران کشور آلمان را تشکیل می‌دهند. آلمان کشوری بزرگ با 82 میلیون نفر جمعیت است که با 10 کشور اروپایی دیگر مرز مشترک دارد. کشور آلمان از لحاظ جغرافیایی در غرب قاره اروپا در همسایگی دانمارک، دریای شمال و دریای بالتیک، فرانسه، سوئیس، اتریش، لهستان واقع شده است.

وضعیت آب و هوایی آلمان (German weather) در زمستان­ها سرد و در تابستان­ها گرم است، اما بهار مطبوع و زیبایی دارد. از نظر وضعیت شغلی و سطح رفاه زندگی آلمان در وضعیت مناسبی است و از نظر اقتصادی یکی از قدرت‌های اقتصادی جهان به شمار می‌آید.

اگر به عنوان یک دانشجوی بین المللی متقاضی تحصیل در آلمان هستید، اولین کاری که باید انجام دهید این است که بدانید آیا به ویزای تحصیلی آلمان نیاز دارید یا خیر؟ و در صورت نیاز چه مراحلی را باید برای دریافت ویزای تحصیلی پشت سر بگذارید و چه مدارکی را به سفارت ارائه نمایید. اگر به دنبال کامل‌ترین اطلاعات جهت ادامه اخذ ویزای تحصیلی آلمان (با شرایط سال 2022) هستید، این مقاله برای شما نوشته شده است.

مزایا و شرایط ویزای تحصیلی آلمان

اخذ ویزای تحصیلی آلمان و تحصیل در این کشور یک فرصت عالی برای تحصیل در بهترین دانشگاه‌های اروپا است. از سال 2005 تحصیل در دانشگاه‌های اروپا برای دانشجویان خارج از اتحادیه‌ی اروپا مشمول شهریه شد، اما بسیاری از دانشگاه‌های آلمان همچنان تحصیل رایگان را برای دانشجویان سراسر جهان میسر کرده‌اند. بسیاری از افراد تصور می‌کنند که برای تحصیل در کشور آلمان حتماً باید به زبان آلمانی تسلط داشت اما این‌چنین نیست و بسیاری از دانشگاه ها و کالج‌های آلمان کورس‌هایی را به زبان انگلیسی ارائه می‌دهند.

یکی دیگر از مزایای اخذ این ویزا ، امکان تحصیل به صورت مهمان در دانشگاه‌های انگلیس و امریکا است. بسیاری از افراد سودای تحصیلی در دانشگاه‌های آمریکا و انگلیس را دارند اما به دلیل شرایط بسیار سخت اخذ ویزای تحصیلی این دو کشور از آن منصرف می‌شوند.

این ویزا یک فرصت استثنایی برای این افراد است که بتوانند در تحصیل در دانشگاه‌های این دو کشور را تجربه کنند. دانشجویان کشور آلمان در طول مدت تحصیل خود می‌توانند به مدت یک الی دو ترم در دانشگاه‌های انگلیس و امریکا به تحصیل بپردازند.

تحصیل در آلمان در رشته‌های متنوعی امکان پذیر است. رشته‌های مهندسی، پزشکی، دندان پزشکی، هنر و معماری و … در تمامی سطوح در دانشگاه‌های کشور آلمان (German universities) ارائه می‌شوند.

دیگر مزیت این ویزا اجازه‌ی کار به دانشجو است. دانشجویان این کشور می‌توانند به مدت 20 ساعت در هفته کار کنند و بخشی از هزینه‌های تحصیلی خود را از این طریق تأمین کنند. ویزای تحصیلی آلمان ویزای شنگن را برای دانشجو به همراه خواهد داشت و می‌تواند و دانشجو می‌تواند به دیگر کشورهای اروپا به راحتی تردد کند.

مدارک لازم برای ویزای تحصیلی آلمان چیست؟

همیشه مدارک لازم برای ویزای تحصیلی آلمان در سایت این سفارت موجود است.

اما مهمترین آنها عبارتند از:

  • پذیرش معتبر از دانشگاه.
  • ترجمه مدارک تحصیلی به زبان آلمانی.
  • مدرک زبان معتبر انگلیسی یا آلمانی.
  • گواهی تمکن مالی به زبان انگلیسی و به واحد یورو معادل حداقل ۱۰.۲۳۶ یورو.
  • ترجمه شناسنامه در صورت داشتن توضیحات.
  • رزومه و انگیزه نامه صحیح.
  • سری دوم همه این مدارک.
  • امکان تحصیل رایگان در آلمان

بودجه بیشتر دانشگاه‌ها در کشور آلمان توسط دولت تأمین می‌شود و متقاضیان برای دوره‌های کارشناسی و اکثر دوره‌های کارشناسی ارشد ملزم به پرداخت شهریه نیستند. ممکن است برای برخی از رشته‌های کارشناسی ارشد در برخی دانشگاه‌های آلمان متقاضیان ملزم به پرداخت شهریه باشند اما نسبت به کشورهای اروپایی دیگر میزان این شهریه زیاد نیست.

لازم به ذکر است که کلیه دانشجویان می‌بایست مبلغی بابت ثبت‌نام یا (Semester Contribution) پرداخت نمایند. البته این مبلغ هیچ ارتباطی با شهریه دانشگاه ندارد و دانشجویان آن را برای دریافت خدمات دانشجویی پرداخت می کنند. در بسیاری از دانشگاه‌های آلمان متقاضیان پس از پرداخت این مبلغ کارتی برای استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی دریافت می‌کنند.

مبلغی که دانشجویان متقاضی اخذ ویزای تحصیلی آلمان باید پرداخت کنند برای هر دانشگاه متفاوت است و چیزی بین 100 تا 350 یورو برآورد می‌شود. این مبلغ می‌بایست قبل از شروع هر ترم و به هنگام ثبت‌نام ترم جدید پرداخت گردد. در برخی موارد نیز مبلغ بیشتری برای خدمات دیگر همچون کتاب‌های تخصصی و متریال آموزشی بسته به رشته درسی دانشجو نیز از آنها درخواست می‌شود.

در کنار دانشگاه‌های دولتی، دانشگاه‌های خصوصی نیز در آلمان فعالیت می‌کنند که متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان می‌توانند از آنها پذیرش بگیرند. اما نکته قابل توجه این است که تحصیل در این گونه دانشگاه‌ها رایگان نیست و دانشجویان ملزم به پرداخت شهریه‌های قابل‌توجهی هستند.

بورسیه‌های ارائه‌شده در دانشگاه‌های آلمان

جدول بورسیه های المان به شرح زیر است:

نام بورسیه مبلغ بورسیه مقطع بورسیه
بورسیه Mailcheck ۱۵۰۰ دلار ماهیانه لیسانس
بورسیه trendhim talent ۲۰۰۰ یورو ماهیانه لیسانس
بورسیه بنیاد فردریش ایبرت ۱۰۰۰ یورو ماهیانه فوق‌لیسانس
بورسیه بنیاد علمی علوم آلمانی ۱۲۵۰ یورو ماهیانه دکتری
بورسیه stipendiumplus ۱۳۵۰ یورو ماهیانه دکتری

دلیل تحصیل در کالج‌های آلمان و شرایط آن

کالج در آلمان برای ادامه تحصیل در این کشور طراحی شده و در واقع پلی بین تحصیلات دبیرستان و تحصیلات تکمیلی است. کالج در آلمان به هدف تطبیق سیستم آموزشی کشورهای مختلف با سیستم آموزشی آلمان طراحی شده است. متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان در صورتی که دیپلم خود را در کشور دیگری اخذ کرده‌اند، قبل از ادامه تحصیل در دانشگاه‌های آلمان ابتدا باید دوره‌ای را در کالج‌های این کشور بگذرانند تا برای ورود به دانشگاه‌ها آمادگی کافی را کسب کنند.

یکی از مهمترین شرایط ورود مستقیم به دانشگاه‌های آلمان، تحصیلات 13 ساله متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان است. در بیشتر کشورها از جمله ایران تحصیلات به مدت 12 سال صورت می‌گیرد و در نتیجه متقاضیان تحصیل در دانشگاه‌های آلمان یک سال را برای ورود به دانشگاه کم دارند که در این صورت باید با ورود به کالج‌ها سال سیزدهم را اضافه کنند.

لازم به ذکر است که دانشجویان متقاضی اخذ ویزای تحصیلی آلمان در مدت تحصیل در کالج اجازه کار ندارند و اجازه کار تنها در تعطیلی بین دو ترم به آنها اعطا می‌شود. بنابراین هزینه زندگی در این مدت بر عهده دانشجو خواهد بود. ناگفته نماند که ارسال مدارک به این کالج‌ها پس از اپلای به صورت مستقیم صورت نمی‌گیرد. دانشجویان متقاضی اخذ ویزای تحصیلی آلمان باید اصل و ترجمه مدارک خود را برای دانشگاهی که کالج مورد نظر، تحت پوشش آن قرار دارد بفرستند.

اخذ ویزای تحصیلی برای مقطع کارشناسی در آلمان

متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان می‌توانند در مقطع لیسانس در این کشور تحصیل کنند. دوره کارشناسی یا لیسانس در دانشگاه‌های آلمان بین شش الی هشت ترم است و تحصیل در این مقطع برای همه دانشجویان آلمانی و غیر آلمانی به صورت رایگان ارائه می‌شود. متقاضیان می‌توانند رشته‌های متنوعی را در مقطع لیسانس در دانشگاه‌های آلمان تحصیل کنند؛ چرا که تنوع رشته‌ها برای این مقطع بسیار زیاد است. پس از فارغ‌التحصیلی از مقطع کارشناسی، دانشجویان می‌توانند بلافاصله وارد بازار کار شده و یا اینکه برای ادامه تحصیل وارد مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری شوند.

نکته مهم این که متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان باید جهت تحصیل در این رشته به زبان آلمانی مسلط باشند؛ چراکه زبان تحصیل در این مقطع به جز در موارد بسیار خاص به آلمانی صورت می‌گیرد. البته دانشجویانی که به زبان آلمانی تسلط ندارند قبل از ورود به دانشگاه می‌توانند در کلاس‌های زبان آلمانی دانشگاه شرکت کنند و در صورت قبولی در آزمون‌های (DSH) و (Test Daf) به دانشگاه ورود کنند‌. کلاس‌هایی که برای زبان طراحی شده‌اند شش الی ده ماه طول می‌کشند و و محل ارائه آنها در دانشگاه مورد نظر است.

پس از پایان دوره کارشناسی در دانشگاه‌های آلمان مدرک تحصیلی به عنوان (B.sc) یا (Bachelor of Science) به دانشجویان رشته‌های علوم مهندسی و علوم پایه داده می‌شود. برای رشته‌های علوم سیاسی، اجتماعی و انسانی نیز مدرک (B.A) یا (Bachelor of Art) به دانشجویان اعطا می‌گردد. نکته بسیار جالب برای متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان این است که تحصیل در این کشور به دانشجویان این شانس را می‌دهد که در صورت تمایل یک الی دو ترم خود را به صورت مهمان در دانشگاه‌های مختلف آمریکا و یا کشورهای اروپایی تحصیل کنند. این فرصت به دانشجویان اجازه می‌دهد که با فرهنگ‌های مختلف آشنا شده و در حین تحصیل به کشورهای زیادی سفر کنند.

اخذ ویزای تحصیلی برای مقطع کارشناسی ارشد در آلمان

متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان می‌توانند در مقطع کارشناسی ارشد یا فوق لیسانس نیز در دانشگاه‌های آلمان تحصیل کنند. تحصیل در این مقطع با توجه به رشته‌ای که فرد انتخاب می‌کند ممکن است بین دو الی چهار سال طول بکشد. همچنین در این مقطع نسبت به مقطع کارشناسی، رشته‌های متنوع‌تری وجود دارد و در حال حاضر حدود 13 هزار رشته و گرایش برای مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه‌های آلمان ارائه می‌شوند.

نکته قابل توجه برای متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی این است که امکان تحصیل به زبان انگلیسی در این مقطع وجود دارد، ضمن اینکه داشتن مدارک تافل و آیلتس برای رشته‌های انگلیسی زبان لازم و ضروری است. برای رشته‌هایی هم که به زبان آلمانی تحصیل می‌شوند، دانشجویان باید یک مدرک سطح (B1) از زبان آلمانی را برای ثبت‌نام ارائه دهند و قبل از ورود به دانشگاه در کلاس‌های زبان شرکت کرده و مدرک (DSH) را دریافت نمایند و پس از آن افراد مجوز ورود به دانشگاه‌ها برای تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد را دریافت کنند.

ناگفته نماند که تحصیل در مقطع فوق لیسانس در دانشگاه‌های آلمان نیز کاملا به صورت رایگان ارائه می‌شود. پس از فارغ‌التحصیلی از مقطع کارشناسی ارشد، فارغ‌التحصیلان رشته‌های علوم و مهندسی مدرکی به عنوان (M.sc) یا (Master of Science) دریافت می‌کنند. مدرک کارشناسی ارشد برای فارغ‌التحصیلان رشته‌های انسانی و اجتماعی (MA) یا (Master of Art) نام دارد.

شرایط ورود به مقطع کارشناسی ارشد برای متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی شامل مواردی همچون مدرک دیپلم و پیش‌دانشگاهی و همچنین مدرک لیسانس، ارائه مدرک زبان آیلتس زبان با نمره 6.5 و یا معادل آن در آزمون‌های دیگر مثل تافل، ارائه مدرک زبان آلمانی در سطح (B1) است. همچنین داشتن مقاله، سابقه کار و یا داشتن مهارت به زبان‌های خارجی می‌توانند در امر اخذ پذیرش از دانشگاه مورد نظر کمک کنند.

نکته ای که متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان می‌بایست از آن مطلع باشند درباره شرط معدل است. اول اینکه معدل دانشجویان برای ورود به دانشگاه‌های آلمان باید 14 یا 15 باشد. البته همه دانشگاه‌های آلمان شرط معدل ندارند و دانشجویانی که معدل آنها زیر این عدد باشد باید برای رشته‌ها و دانشگاه‌هایی اقدام کنند که برای آنها شرط معدل قرار نداده باشند.

اخذ ویزای تحصیلی برای مقطع دکتری در آلمان

مقطع دکتری آخرین مقطعی است که در دانشگاه‌های آلمان ارائه می‌شود. این مقطع نیز بین سه تا پنج سال ادامه دارد و دانشجویان متقاضی اخذ ویزای تحصیلی آلمان که قصد شرکت در دوره‌های دکتری را دارند می‌توانند در کنار تحصیل حقوق ماهیانه نیز دریافت کنند.

متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان می‌توانند از دو روش در مقطع دکتری تحصیل کنند:

شرکت در دوره‌های ساختاریافته:

تحصیل دکتری به این روش معمولاً سه سال به طول می انجامد. برای شرکت در دوره‌های دکتری ساختاریافته متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان باید به صورت یک گروه منسجم درآمده و توسط گروهی از اساتید راهنما راهنمایی شوند. دانشجویان باید بتوانند یک پروپوزال تحقیقی را به صورت یک طرح منسجم ارائه دهند در صورتی که تناسب و ارتباط بین آنها وجود داشته باشد، به عنوان دانشجوی رشته دکتری پذیرفته می‌شوند.

شرکت در دوره‌های انفرادی:

تحصیل دکتری از طریق دوره‌های انفرادی معمولا پنج سال به طول می‌انجامد. دانشجو ملزم به کار مستقل و آزادانه بر روی تز و یا پروپوزال خود است که تحت نظر استاد راهنما انجام می‌شود. دانشجویان در روش انفرادی نه تنها در دانشگاه بلکه در نهادهای غیر سازمانی و غیر دانشگاهی نیز می‌توانند پژوهش‌های خود را در رابطه با تز انجام دهند. برای قبول شدن در دوره انفرادی دکترا دانشجویان باید یک پشتیبان و یا سوپروایزر پیدا کنند که کارهای آنها را بپسندد و حمایت از آنها را قبول کند. دانشجویان می‌توانند از طریق پرتال اطلاعاتی موسسات تحقیقاتی آلمان (GERiT) از دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی که در حوزه تحقیقاتی آنهاست، اطلاعاتی کسب کنند و از این طریق دانشگاه متناسب با حوزه تحقیقی خود را بیابند.

لازم به ذکر است که اخذ پذیرش در مقطع دکتری در کشور آلمان کار چندان ساده‌ای نیست چرا که دانشجویان ابتدا باید یک استاد راهنما که در حوزه تحقیقاتی آنها فعالیت داشته باشد را مجاب به پشتیبانی از آنها کنند. معمولاً این فرآیند ممکن است مدت زمانی طولانی از دانشجو بگیرد؛ چراکه پیدا کردن استاد راهنما کار بسیار دشواری است. اساتید راهنما از بین تعداد زیادی درخواست‌ها معمولاً دانشجویانی را انتخاب می‌کنند که آنها را از دوره‌های قبلی می‌شناسند. البته در کنار درخواست، دانشجویان می‌توانند طرح پایان‌نامه خود را برای استاد راهنما ارسال کنند تا شانس پذیرش توسط استاد مورد نظر را کسب کنند.

کار دانشجویی و امکان تامین هزینه‌ها در آلمان

متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان ‌می‌توانند از طریق کار در این کشور هزینه‌های تحصیل و زندگی خود را تأمین کنند. آنها می‌توانند ضمن تحصیل، در فروشگاه‌ها رستوران‌ها و نمایشگاه‌ها به‌صورت پاره‌وقت کار کرده و امرار معاش کنند. فرصت‌های شغلی در کتابخانه دانشگاه و یا برای اساتید و همچنین در کارخانه‌ها و مراکز صنعتی نیز برای دانشجویان در حال تحصیل وجود دارد.

درصورتی که دانشجویان به زبان آلمانی تسلط بیشتری داشته باشند، شانس پیدا کردن و کار برای آنها بیشتر خواهد شد. اما کار ضمن تحصیل در کشور آلمان همراه با مقررات است. دانشجویان می‌توانند در سال 120 روز و یا 240 نیمروز را مشغول به کار شوند. دانشجویانی که قصد دارند بیشتر از این تعداد روز کار کنند، می‌بایست از آژانس اشتغال محلی و دفتر ثبت نام خارجی‌ها اجازه دریافت کنند.

نتیجه درخواست این دانشجویان به این سازمان‌ها به سطح بیکاری در ایالتی که دانشجو در حال تحصیل در آن است و همچنین تخصص بستگی دارد. البته برای دانشجویانی که به عنوان دستیار آموزشی فعالیت می‌کنند، این قانون وجود ندارد. به افرادی که در دانشگاه به عنوان دستیار آموزشی کار می‌کنند (Hiwis) می‌گویند. دستیاران آموزشی ممکن است دوره‌های آموزشی و تحقیقی اساتید را سرپرستی کنند و یا مثلاً بر کتابخانه نظارت داشته باشند. این افراد برای کار خود حتی اگر بیشتر از 120 روز باشد نیازی به اخذ مجوز ندارند.

دانشجویان باید بدانند که مقررات قانون کار ضمن تحصیل برای دانشجویان بین‌المللی بسیار سختگیرانه است و دانشجویان می‌بایست در رابطه با آنها اطلاعات جامعی داشته باشند. در صورتی که دانشجو یکی از این قوانین و مقررات را نقض کند، بلافاصله از کشور اخراج می‌شود. نکته حائز اهمیت این است که بسیاری از شرکت‌ها و کارخانه‌ها با دانشگاه‌های آلمان در ارتباط هستند و به جهت پیشبرد پروژه‌های خود از دانشجویان توانا کمک می‌گیرند. این نوع کار دانشجویی از ترم سوم لیسانس شروع می‌شود و دانشجویانی که به دنبال کار هستند، می‌توانند روی آن حساب باز کنند.

این نوع کارها بیشتر برای رشته‌های فنی و مهندسی ارائه می‌شود. متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان که در حال تحصیل دوره زبان در کالج هستند، تنها در‌صورتی اجازه کار ضمن تحصیل را دارند که مجوز آن را از طرف آژانس اشتغال فدرال یا دفتر مهاجرت گرفته باشند. 

میزان درآمد متقاضیان اخذ ویزای تحصیلی آلمان از کار پاره‌وقت به شهری که دانشجو قرار است در آن تحصیل و کار کند و همچنین نوع تخصص بستگی دارد. در شهرهای بزرگ آلمان مثل هامبورگ و مونیخ درآمد برای دانشجویان ضمن تحصیل بیشتر است ولی در عوض هزینه خوراک و اجاره نیز نسبت به شهرهای کوچک‌تر بالاتر خواهد رفت. دانشجویانی که به عنوان دستیار آموزشی، دستیار تولید در بخش صنعت و همچنین دانشجویانی که به عنوان کارکنان موقتی نمایشگاه‌های تجاری کار می‌کنند، معمولاً کمی بیشتر از حداقل حقوق را دریافت می‌نمایند.

اگر دانشجویان ماهانه درآمدی کمتر از 450 یورو داشته باشند ملزم به پرداخت مالیات نیستند اما در صورتی که درآمد بیش از این مبلغ باشد دانشجویان باید یک کد مالیاتی داشته باشند. پس از دریافت کد مالیاتی مقدار معینی از حقوق ماهانه به طور خودکار کسر می‌شود. البته اگر در پایان سال دانشجویان اظهارنامه مالیاتی خود را ارائه کنند، مبلغی که از حقوق آنها کسر شده به آنها بازگردانده می‌شود.

هزینه های تحصیل در آلمان برای مهاجرین

همان طور که گفتیم تحصیل در دانشگاه های آلمان به صورت رایگان است؛ اما دانشجو باید پس از پذیرش، توانایی مالی اش را برای تامین هزینه های زندگی در آلمان بالا ببرد. هزینه های زندگی برای مهاجرت تحصیلی به آلمان بستگی به فرد و سبک زندگی اش دارد. این هزینه ها برای یک فرد ماهیانه 700 یورو تا حداکثر 1000 یورو است. این هزینه ها عبارت است از:

مواد غذایی قیمت
بطری آب معدنی نیم لیتری 1.91 یورو
12 عدد تخم مرغ 1.85 یورو
1 کیلو پیاز 1.12 یورو
1 کیلو سیب زمینی 0.98 یورو
شیر یک لیتری 0.71 یورو
یک وعده غذا در رستوران متوسط 10 یورو
آپارتمان یک خوابه در مرکز 650 یورو
بلیط برای وسایل نقلیه عمومی 2.70 یورو